Αναχώρηση από τον Πειραιά για την Τήνο (1885-1890)

Ο πίνακας απεικονίζει μια σκηνή γεμάτη ζωή και κίνηση στο λιμάνι του Πειραιά. Το σκηνικό ξεδιπλώνεται με ρεαλιστικό τρόπο, αποτυπώνοντας με λεπτομέρεια τα κτίρια, τα πλοία και τους ανθρώπους που συνθέτουν την καθημερινή ζωή στο λιμάνι.
Στο βάθος, ο Πειραιάς απλώνεται μεγαλοπρεπής, με τα ψηλά κτίρια, τα καφενεία και τα δέντρα να οριοθετούν την ακτογραμμή. Η οικία Μιαούλη, με το τριγωνικό αέτωμά της και η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, με τον τρούλο και τα καμπαναριά της, ξεχωρίζουν. Στο κέντρο της σύνθεσης, η επιβίβαση των προσκυνητών σε ένα σημαιοστολισμένο ατμόπλοιο με προορισμό την Τήνο τραβάει τα βλέμματα. Βάρκες γεμάτες με ανθρώπους πλησιάζουν το πλοίο, ενώ ο καπνός από το φουγάρο σηματοδοτεί την επικείμενη αναχώρηση.
Η λεπτομέρεια με την οποία ο Βολανάκης αποτυπώνει την σκηνή είναι εντυπωσιακή. Οι κυρίες πάνω στην ανεμόσκαλα και το ατμόπλοιο στο λιμάνι συνθέτουν μια ζωντανή εικόνα γεμάτη κίνηση και ενέργεια. Η αφήγηση του Βολανάκη δεν περιορίζεται μόνο στην απεικόνιση της σκηνής. Μέσα από τα πρόσωπα των προσκυνητών, διακρίνεται η πίστη και η λαχτάρα για προσκύνημα στην Παναγία της Τήνου. Η θρησκευτική πίστη και η αφοσίωση διαχέονται στην ατμόσφαιρα, προσδίδοντας μια πνευματική διάσταση στο έργο.
Ο πίνακας αποτελεί ένα αριστούργημα της ελληνικής θαλασσογραφίας. Η ρεαλιστική απεικόνιση, η λεπτομερής ζωγραφική και η αφήγηση του Βολανάκη τον καθιστούν ένα έργο γεμάτο ζωντάνια, κίνηση και πνευματικότητα.